Uluslararası Sözleşmelerde Uygulanacak Hukukun Seçimi ve Tahkimle İlişkisi

Uluslararası ticari sözleşmelerde hukuk seçimi, tahkim şartının ikiz unsurudur: biri nerede çözüleceğini, diğeri hangi hukukla çözüleceğini belirler. Bu makalede hukuk seçiminin çerçevesi incelenmektedir.

1. Hukuk Seçimi Özgürlüğü ve Sınırları

MÖHUK m. 24 ve Roma I Tüzüğü, taraflara sözleşme hukukunu serbestçe seçme imkânı tanır. Sınırlar: zorlayıcı hükümler (özde bağlantılı ülkenin kamu düzeni ve zorunlu kuralları), tüketici ve işçi sözleşmelerinde koruyucu hükümler ile emlak üzerindeki gerçek haklar gibi özel rejimlerdir.

2. Hukuk Seçilmediğinde: Objektif Bağlantı

• MÖHUK m. 24/2: En karakteristik ifa edilen sözleşme hukuku; para ve emek ifasında ifa edici tarafın yerleşim yeri.
• Roma I m. 4: Benzer yaklaşımla satışta satıcının, hizmette sağlayıcının yerleşim yeri hukuku.
• Her iki rejimde de ışıklandırılmış makul bağlantı (closely connected) esnekliği, tahmin edilemezliği artırır.

3. CISG ve Opt-Out

Türkiye ve karşı tarafın NYC benzeri şartlarda CISG tarafı olması hâlinde, hukuk seçimi yapılmamışsa CISG otomatik uygulanır. Sözleşmenin CISG dışı kalmasını isteyen tarafın açık bir opt-out hükmü eklemesi gerekir. CISG'nin zarar, faiz ve temerrüt rejimi ulusal hukuklardan farklıdır; ödül hesabını fiilen değiştirir.

4. Tahkim Yargılamasında Hukukun Katmanları

• Asıl sözleşme hukuku: esası çözümler (geçerlilik, ihlal, tazminat).
• Yargılama hukuku (seat): usulü, delil sınırlarını ve iptal rejimini yönetir.
• Hakem hukuku (lex arbitri) ile tahkim anlaşması hukukunun ayrımı; ayrılabilirlik ilkesi bu katmanların bağımsızlığını güvence altına alır.
• Lex mercatoria, UNIDROIT İlkeleri gibi ulusüstü kaynaklara atıf mümkündür; ancak tenfiz aşamasında tahkim mahkemesi hukukunun bu kaynakları nasıl kabul ettiği kritiktir.

Sonuç

Hukuk seçimi, tahkim şartıyla birlikte tutarlı bir uyuşmazlık mimarisi olarak tasarlanmalıdır. Sözleşmenizin hukuk ve tahkim şartlarının birlikte kurgulanması için randevu talep edebilirsiniz.