Kurum ve Kurallar Seçimi: ICC, ISTAC, LCIA ve VIAC Karşılaştırmalı Analizi
Kurumsal tahkimde kurum seçiminin hukuki ve pratik sonuçları; ICC, ISTAC, LCIA ve VIAC'ın gider yapısı, hakem atama ve itiraz mekanizmaları, karar denetimi ve e-yargılama altyapısı bakımından karşılaştırılması ve ad hoc tahkimle kıyaslanması.
Tahkim şartında kurum seçimi, uyuşmazlığın doğmasından yıllar önce verilen ve sürecin tüm niteliğini belirleyen bir karardır. Bu analizde öne çıkan kurumların farklılıkları akademik bakışla değerlendirilmektedir.
1. Kurumsal Tahkimin İşlevi
Kurumlar, hakem atama anlaşmazlığını giderme, itiraz usulünü yürütme, gider tahakkukunu denetleme ve ödülü biçimsel denetleme işlevlerini üstlenir. Kurumsal denetim, özellikle ödülün sonradan iptal riskini fiilen azaltan bir kalite güvencesidir.
2. Karşılaştırmalı Değerlendirme
- ICC: En yaygın kullanılan kurum; Terms of Reference zorunluluğu, Mahkeme'nin ödül incelemesi ve gider kontrolü süreç disiplini sağlar. Oransal gider tablosu orta ve büyük uyuşmazlıklarda etkin, küçük uyuşmazlıklarda görece yüksektir.
- ISTAC: Türkiye merkezli kurum olarak TR dilinde yargılama imkânı, yerel tanıma-tenfiz pratiğiyle uyum ve rekabetçi gider tablosu sunar; Türkiye'deki icra zinciriyle fiilen kolay eşleşir.
- LCIA: Hakem atama ve itirazlarında hızlı ve esnek mekanizmalarıyla bilinir; İngiliz usul hukuku kültürüne yakın yargılama pratiği hâkimdir.
- VIAC: Orta Avrupa ve Doğu Avrupa ticaretinde yaygın; Kısa Süreli Yargılama (Fast Track) kuralları orta ölçekli uyuşmazlıklarda maliyet etkin çözüm sunar.
3. Ad Hoc Tahkim ile Kıyas
- Ad hoc tahkimde kurum desteği yoktur; hakem atama anlaşmazlıklarında mahkeme devreye girer ve süreç uzayabilir.
- Karşılıkta ise idari gider ödenmez; UNCITRAL kuralları, büyük ve devlet tarafı bulunan uyuşmazlıklarda yaygın tercih olarak kalır.
4. Seçim Kriterleri
- Uyuşmazlık değerine göre oransal gider tablolarının simüle edilmesi.
- Muhtemel karşı tarafın ülkesi, tahkim yeri ve kararın icra edileceği ülkelerle kurum pratiğinin uyumu.
- Dil, sektör uzmanlığı ve kurumun o sektördeki karar pratiği.
Sonuç
Kurum seçimi, tahkim şartının diğer unsurlarıyla birlikte tutarlı bir bütünde kurgulanmalıdır. Sözleşmenize uygun kurum ve kuralların belirlenmesi için randevu talep edebilirsiniz.