Havalimanı Yer Hizmetleri Sözleşmeleri Rehberi: SGHA 2018 Mimarisi, Sorumluluk Klozları ve Ruhsat Rejimi

1. Sektörel Çerçeve

Yer hizmetleri; yolcu trafiği, bagaj, ramp, yük ve posta, uçak temizliği, ikram, yakıt ikmali, gözetim ve yönetim ile uçuş operasyon hizmetlerini kapsar. Türkiye'de faaliyet, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün SHY-22 düzenlemesi kapsamında çalışma ruhsatına bağlıdır; hizmet türleri ve havalimanı bazlı yetkilendirme, sözleşmenin geçerli biçimde ifa edilebilmesinin ön koşuludur.

2. SGHA 2018 Mimarisi

• Ana Anlaşma: Taraflar, süre, sorumluluk, sigorta, alt yüklenici ve uyuşmazlık çözümü çerçevesi.
• Ek A: Hizmet kalemlerinin standart kataloğu; referans metindir.
• Ek B: Havalimanı bazlı hizmetler, ücretler, ödeme koşulları ve Ana Anlaşma'dan sapmalar. Ticari ve hukuki müzakerenin gerçek alanı burasıdır.
• 2018 metni; veri koruma, alt yüklenici zinciri ve elektronik imza bakımından 2013 metninden ayrılır.

3. Sorumluluk ve Knock-for-Knock

SGHA'nın sorumluluk maddesi, havayolunun kendi uçağına ve çalışanlarına ilişkin riski üstlendiği, hizmet kuruluşunun ise yalnızca kasıt ve pervasız davranış hâlinde sorumlu tutulduğu karşılıklı bir feragat düzeni kurar. Dolaylı zararlar, kâr kaybı ve uçuş iptali maliyetleri kural olarak kapsam dışıdır. Havayolu tarafında tipik müzakere talepleri: tutar bazlı sorumluluk tavanı, tekrarlayan ramp hasarları için ceza koşulu ve ağır ihmalin sorumluluk doğurması.

4. Ramp Hasarı Yönetimi

• Hasarın vardiya içinde tespiti, yer destek ekipmanı (GSE) kimliği ve operatör kaydının tutulması,
• Ortak hasar tutanağı, fotoğraf ve kamera kayıtlarının muhafaza talebi,
• Üretici onaylı onarım maliyeti ile uçağın hizmet dışı kalma (AOG) süresinin ayrı belgelenmesi,
• Sigorta bildirimi ve hizmet kuruluşunun sorumluluk poliçesinin araştırılması,
• Tekrar eden olaylarda kök neden analizi ile eğitim ve denetim yükümlülüğü ihlalinin ileri sürülmesi.

5. Yük ve Kargo Ara Yüzü

Kargo terminalinde doğan hasar, havayolunun Montreal Konvansiyonu kapsamındaki sorumluluğunu doğurur; havayolu ise SGHA'daki sınırlar nedeniyle rücuda çoğu zaman tam tahsil sağlayamaz. Bu asimetri, Ek B'de kargo hasarı için ayrı bir rücu tavanı kararlaştırılmasını gerektirir.

6. Hizmet Seviyesi ve Ceza Koşulu

Uygulamada SGHA'ya bir Hizmet Seviyesi Anlaşması eklenir: zamanında kalkış performansı, bagaj kayıp/yanlış yönlendirme oranı, aktarma süresi, engelli yolcu hizmet standartları ve ekipman hazır bulunma oranı ölçülür. Ceza koşullarının TBK m. 179 vd. çerçevesinde açık, ölçülebilir ve tenkis riskine karşı orantılı kurgulanması gerekir.

7. Uyuşmazlık Çözümü ve Uygulanacak Hukuk

SGHA metni forum ve hukuk seçimini taraflara bırakır. Çok havalimanlı sözleşmelerde tek forum (örneğin İSTAÇ veya ICC tahkimi) tercih edilmeli; havalimanı işletmecisinin taraf olmadığı üçlü ilişkilerde tahkim şartının kapsamı açıkça yazılmalıdır.

8. Kontrol Listesi

• Hizmet kuruluşunun ruhsat kapsamı ve süresinin teyidi,
• Ek B'de hizmet kalemi–ücret eşleşmesinin ve sapmaların netliği,
• Sorumluluk tavanı, sigorta limitleri ve ek sigortalı kaydı,
• Alt yüklenici kullanımına onay ve zincir sorumluluğu,
• Veri koruma eki ve KVKK uyumu,
• Fesih, geçiş dönemi ve operasyonun devri hükümleri.

9. Sonuç

Yer hizmetleri sözleşmelerinde risk, standart metnin okunmasıyla değil Ek B müzakeresiyle yönetilir. Sorumluluk tavanı, sigorta mimarisi ve ölçülebilir hizmet seviyesi üçlüsü doğru kurulduğunda ramp hasarı ve gecikme maliyetleri öngörülebilir hâle gelir.