Nakliyat Hasar Dosyası ve Ekspertiz Süreçleri Rehberi

1. Hasar İhbarı: Süre ve Usul

• Görünür hasar: Teslim anında tespit edilen hasar, CMR taşımalarında en geç teslim günü yazılı çekinceyle bildirilir (CMR m. 30/3; TTK m. 1176). İhbarsız teslim, hasarın iyileştirilmiş kabulü sayılır.
• Görünmez hasar: Teslim anında fark edilemeyen hasar için CMR taşımalarında 7 günlük süre uygulanır.
• Gecikme: Gecikme zararına ilişkin çekince en geç 21 gün içinde yazılı olarak yapılır.
• İhbarın ispatı için iadeli taahhütlü posta, noter ihtarı veya kayıtlı e-posta kullanılmalı; karşı tarafın gönderiyi aldığının belgelenmesi gerekir.

2. Belge Listesi

Hasar dosyasının ispat gücü, tam ve tutarlı bir belge setine bağlıdır:

• Taşıma sözleşmesi ve taşıma senedi (CMR, konşimento, HAWB/MAWB, CIM);
• Ticari fatura ve ambalaj listesi (tazminat hesabına esas değer için);
• Teslim tutanağı, hasar tespit tutanağı, düzeltme kaydı (correction record);
• Ambalajın durumu, hasarlı eşyanın tarih/saat verili fotoğraf ve video kayıtları;
• Eksper raporu, sigorta poliçesi, hasar ihbar kaydı;
• Gerekliyse gümrük beyannamesi ve bekleme/ardiyeye ilişkin hesaplar.

3. Ekspertiz Türleri

• Sigorta eksperi (survey): Sigortacının görevlendirdiği eksper hasarı tespit eder ve ölçer. Rapora taslak aşamasında yapılan itirazlar, sonraki dava sürecini belirleyebilir.
• Taraf ekspertizi: Taşıyıcı veya sigortalı kendi eksperini görevlendirebilir; çelişen raporlar mahkemede bilirkişiye konu olur.
• Müşterek (bağımsız) ekspertiz: Tarafların anlaşmasıyla tek eksper görevlendirilmesi dava sürecini kısaltır ve maliyeti düşürür.
• Eşyanın satılmaması veya imha edilmemesi için hasar anından itibaren koruma yükümlülüğü sigortalıya aittir; aksi halde tazminat daralır.

4. Eksper Raporuna İtiraz

Eksper raporu mahkeme bilirkişiliği niteliğinde değildir; ancak dava sürecinde önemli bir kanıt öğesidir. İtiraz, ölçüm ve yöntem hatasına (ağırlık, hasarın kaynağı, sebep-sonuç zinciri), eksperin bağımsızlık ve yetkinlik sorununa yönelik teknik eleştirilerle ve rapora konu olmayan belgelerle (gümrük kayıtları, teyit edici raporlar) yapılır. İtiraz yazılı ve süre içinde yapılmalı; hatalar raporun taslak aşamasında düzeltilmeye çalışılmalıdır.

5. Keşif ve Bilirkişi Süreci

Hasarın miktarı ve niteliği, HMK çerçevesinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Keşif, eşyanın korunabilmesi koşuluna bağlıdır. Bilirkişi raporuna karşı süresinde itiraz edilmemesi dava sonucunu belirleyicidir; rapora karşı denetim raporu (karşı bilirkişi) talebi zamanında ileri sürülmelidir.

6. Süreler ve Zamanaşımı

• CMR taşımaları: 1 yıl; kastın ispatı halinde 3 yıl.
• Deniz taşımaları: Zıya ve hasar için 1 yıl (TTK); kasten kaynaklanan taleplerde farklı rejim.
• Sigorta poliçeleri: Sigortalının sigortacıya karşı talebi ve sigortacının rücusu için sözleşmeye özgü süreler.
• Zamanaşımını durduran ihtar, kısmi ödeme ve dava açma tarihleri kayıt altına alınmalıdır.

7. Tazminat Hesaplaması

Tazminat, fatura bedeli, sigorta primi ve navlun dahil (CIF) değer üzerinden hesaplanır; gümrük işlemleri ve ekspertiz ücreti gibi CMR m. 23'te sayılan masraflar ayrıca talep edilebilir. Taşıyıcının SDR sorumluluk sınırı ve kısmi hasarda değer düşüşü ayrıca hesaplanır; gecikme zararlarında navlunla sınırlı rejim, hasar tazminatından bağımsızdır.

8. Sonuç

Hasar dosyası, teknik bir belge yığını değildir: doğru sürede ihbar, doğru yolla çekince, doğru ekspertiz ve tutarlı belge mimarisi dava sonucunu belirler. Hasar anında alınacak iki saatlik hukuki yönlendirme, sonraki iki yıllık dava sürecini değiştirebilir.