İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması Davaları: Uygulama Rehberi

Genel haciz yoluyla takipte borçlunun ödeme emrine süresi içinde itiraz etmesi takibi durdurur. Alacaklının önünde iki yol vardır: icra mahkemesinde itirazın kaldırılması veya genel mahkemede itirazın iptali. Yol seçimi, elde bulunan belgeye ve alacağın niteliğine göre yapılmalıdır.

1. İki Yolun Karşılaştırması

• İtirazın kaldırılması (İİK m. 68 vd.): Görevli merci icra mahkemesidir. Süre, itirazın tebliğinden itibaren 6 aydır. Yalnızca kanunda sayılan belgelere dayanılabilir; tanık dinlenmez, yargılama dar ve hızlıdır. Verilen karar maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez.
• İtirazın iptali (İİK m. 67): Görevli merci genel mahkemedir (ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi). Süre 1 yıldır. Her türlü delil ileri sürülebilir; karar kesin hüküm teşkil eder.

1.1. İİK m. 68 Kapsamındaki Belgeler

• İmzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylı borç ikrarını içeren senet.
• Resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dâhilinde usulüne göre verdiği belgeler.
• Kredi kurumlarıyla yapılan sözleşmeler ve bunlara dayalı hesap özetleri (İİK m. 68/b şartlarıyla).

• Sonuç: Elde yalnızca fatura, sipariş formu, e-posta yazışması veya cari hesap dökümü varsa itirazın kaldırılması talebi reddedilir; itirazın iptali davası açılmalıdır.

2. Dava Şartı Arabuluculuk

• İtirazın iptali davası, konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuğa tabidir; başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.

• İcra mahkemesindeki itirazın kaldırılması talebi ise dava niteliğinde olmadığından arabuluculuk şartına tabi değildir; bu, yol seçiminde pratik bir avantaj yaratır.

3. Süreç Akışı

[1] Ödeme emrine itiraz → takip durur
        ↓
[2] Belge değerlendirmesi
        ├── İİK m. 68 belgesi var → İcra mahkemesi (6 ay)
        └── Belge yok → Arabuluculuk → İtirazın iptali (1 yıl)
        ↓
[3] Kabul kararı → itiraz kalkar/iptal edilir → takip kaldığı yerden devam
        ↓
[4] Şartları varsa icra inkâr tazminatı

4. İcra İnkâr Tazminatı

• Alacağın likit (belirli veya belirlenebilir) olması ve borçlunun itirazının haksız çıkması hâlinde, talep üzerine hükmolunan tutarın en az %20'si oranında tazminata karar verilir.
• Tazminat talebi dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir; resen hükmedilmez.
• Borçlunun kötüniyetle itiraz ettiği kabul edilirse, davanın reddi hâlinde alacaklı aleyhine de aynı oranda tazminata hükmedilebilir (kötüniyet tazminatı).

• Sık yapılan hata: Miktarı bilirkişi incelemesiyle belirlenebilen, tartışmalı alacaklarda tazminat talebinde ısrar; alacak likit sayılmazsa talep reddedilir.

5. Yol Seçiminde Pratik Ölçütler

• Hız: Belge varsa icra mahkemesi yolu belirgin biçimde hızlıdır.
• Kesinlik: Uyuşmazlığın esasının nihai olarak çözülmesi isteniyorsa itirazın iptali tercih edilmelidir.
• Karma strateji: İtirazın kaldırılması reddedilse dahi, süresi içinde itirazın iptali davası açma imkânı korunur.

Sonuç

İtiraz sonrası izlenecek yolun seçimi, alacağın belgelendirilme düzeyine göre yapılan teknik bir tercihtir. Belge yeterliyse icra mahkemesi yolu zaman ve maliyet avantajı sağlar; belge yetersizse itirazın iptali davası, arabuluculuk şartı gözetilerek ve tazminat talebi doğru kurgulanarak açılmalıdır.