Ticari Elektronik İleti (İYS) Onay Mekanizmaları: Rıza Teorisi ve İspat Yükü

Ticari Elektronik İleti (TEİ) rejimi; 6563 sayılı Kanun, Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik ve İleti Yönetim Sistemi (İYS) altyapısı üzerine inşa edilmiştir. Sistemin kurucu ilkesi "opt-in" rıza modelidir: hizmet sağlayıcı, iletiyi göndermeden önce alıcının açık onayını almak ve bu onayı İYS'ye kaydetmekle yükümlüdür.

1. Onayın Hukuki Niteliği

TEİ onayı; KVKK m. 3/1-a anlamındaki açık rızadan bağımsız, sui generis bir irade beyanıdır. Ancak niteliği itibariyle açık rızaya paralel unsurlar içerir: belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilmelidir. Bu nedenle "hizmet alma şartına bağlanan" veya sepet sürecinde ön işaretli kutucukla alınan onaylar geçersiz sayılmaktadır.

2. Onay Alma Kanalları

• Fiziki kanal: Yazılı beyan; imza + iletişim adresi + onay kapsamı.
• Elektronik kanal: Web formu, mobil uygulama içi tercih ekranı, e-posta doğrulama (double opt-in tavsiye edilir).
• Çağrı merkezi: Sesli kayıt; ancak İYS'ye yükleme süresi üç iş günüdür.

Her onayın kapsamında; gönderici, iletişim kanalı (SMS/e-posta/arama) ve alıcı bilgisi tek tek yer almalıdır. Genel "pazarlama iletişimi" onayı bölünebilir nitelikte olmadığından yönetmeliğe aykırıdır.

3. İspat Yükü ve Saklama

Yönetmelik m. 13, onayın varlığını ispat yükünü hizmet sağlayıcıya yüklemektedir. Onay kaydının; alındığı anın tarih-saat damgası, IP adresi, oturum bilgisi ve onay metninin sürüm numarasıyla birlikte üç yıl süreyle saklanması gerekir. İYS'ye yüklenen onay, aksi ispatlanana kadar sağlayıcı lehine karine oluşturur; İYS dışı gönderim ise onay yokluğu karinesi doğurur.

4. Ret Hakkı ve İleti İçeriği

Alıcı, hiçbir gerekçe göstermeksizin ret hakkını kullanabilir. Ret bildirimi için ücretsiz ve kolayca erişilebilir bir yöntem (SMS'te kısa kod, e-postada bağlantı) sunulmalıdır. İleti içeriğinde; gönderici bilgisi, iletişim kanalı türünün açıkça belirtilmesi (REKLAM/BİLGİ) ve ret imkânı bulunmalıdır.

5. İdari Yaptırım

Onaysız gönderim, yanıltıcı içerik ve ret bildirimine rağmen ileti gönderilmesi her bir alıcı bakımından ayrı ihlal sayılır. Bu; kitlesel gönderimlerde cezanın çarpan etkisiyle milyonlarca liraya ulaşmasına neden olur.