Incoterms 2020: CIP Kuralında Sigorta Teminatı Kapsamının Genişlemesi ve Hukuki Sonuçları

Özet

Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan Incoterms kuralları, uluslararası mal satım sözleşmelerinde tarafların hak ve yükümlülüklerini standartlaştıran en dinamik enstrümanlardan biridir. Incoterms 2010 revizyonundan Incoterms 2020'ye geçiş sürecinde yaşanan en radikal yapısal değişikliklerden biri, CIP (Carriage and Insurance Paid To / Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak) teslim şeklindeki sigorta yükümlülüğünün genişletilmesidir. Bu makale, CIP kuralındaki sigorta teminatı değişimini, CIF (Cost, Insurance and Freight) kuralı ile olan asimetrisini ve bu dönüşümün uluslararası ticaret hukuku ile lojistik risk yönetimi üzerindeki etkilerini akademik bir perspektifle incelemektedir.

1. Giriş ve Tarihsel Arka Plan

Uluslararası ticarette satıcının alıcı lehine nakliyat sigortası yaptırmakla yükümlü olduğu iki temel Incoterms kuralı bulunmaktadır: CIF ve CIP. Incoterms 2010 rejiminde, her iki teslim şeklinde de satıcının asgari düzeyde bir sigorta yaptırması yeterli görülmekteydi. Bu asgari düzey, Londra Sigortacılar Enstitüsü (Institute of London Underwriters) tarafından düzenlenen Enstitü Kargo Kılavuzları (Institute Cargo Clauses - ICC) tahtındaki (C) klozuna tekabül etmekteydi.

Ancak multi-modal (çok araçlı) taşımacılığın ve yüksek katma değerli mamul malların küresel ticaretteki payının artması, Incoterms 2010'un getirdiği bu tek tipli asgari sigorta standardını yetersiz kılmış ve ICC'yi Incoterms 2020 revizyonunda CIP kuralına özel radikal bir müdahalede bulunmaya sevk etmiştir.

2. Incoterms 2020 Düzenlemesi: Teminatın Genişlemesi

Incoterms 2020 uyarınca, CIP teslim şeklindeki satıcının sigorta yaptırma yükümlülüğü varsayılan (default) olarak Institute Cargo Clauses (A) seviyesine yükseltilmiştir. CIF kuralında ise geleneksel emtia ticaretinin yapısı gözetilerek Institute Cargo Clauses (C) seviyesindeki asgari teminat yükümlülüğü korunmuştur.

Bu yapısal dönüşümün anlamı ve klozlar arasındaki farklar şu şekildedir:

• Kloz (C) — Asgari Teminat (CIF Standardı): Yalnızca yangın, patlama, geminin karaya oturması, alabora olma, çatışma, müşterek avarya fedakârlığı ve denize mal atılması gibi tahdidi olarak sayılan (named perils) büyük ve sistemik riskleri kapsar. Hırsızlık, ıslanma veya kısmi hasarlar teminat dışıdır.
• Kloz (A) — Geniş Teminat / Tüm Riskler (CIP Yeni Standardı): "Tüm Riskler" (All Risks) olarak adlandırılan bu kloz; savaş, grev, nükleer riskler ve malın kendi ayıbı gibi genel istisnalar haricinde, taşıma esnasında meydana gelebilecek öngörülemeyen her türlü zayi ve hasarı (hırsızlık, kırılma, ıslanma, kısmi kayıp vb.) teminat altına alır.

3. CIF ve CIP Arasındaki Asimetrinin Hukuki ve Ticari Gerekçeleri

ICC'nin iki kural arasında yarattığı bu asimetri, taşımacılık modlarının ve taşınan emtianın niteliğindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır.

CIF kuralı, doğası gereği yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılır ve genellikle dökme yükler, madenler, tahıl gibi ham emtiaların ticaretine hizmet eder. Bu tür yüklerde hasar riskleri daha homojendir ve alıcılar genellikle kendi küresel sigorta poliçelerine sahiptir.

Buna karşın CIP, her türlü taşıma moduna (hava, kara, demiryolu, deniz ve özellikle konteyner bazlı kombine taşımacılık) uygun esnek bir kuraldır. CIP kapsamında genellikle teknoloji ürünleri, otomotiv parçaları veya ilaç gibi katma değeri yüksek, elleçleme esnasında hırsızlık veya kısmi hasara uğrama riski çok daha yüksek olan mamul maddeler taşınır. Dolayısıyla, alıcının korunması ve uyuşmazlıkların azaltılması adına satıcıya Kloz (A) seviyesinde "Tüm Riskler" sigortası yaptırma yükümlülüğü yüklenmiştir.

4. Sözleşme Yönetimi ve Risk Analizine Etkileri

CIP 2020 kuralının bu yeni yapısı, uluslararası satış sözleşmelerinin tanziminde taraflara yeni ödevler ve esneklikler yüklemektedir:

• Aksini Kararlaştırma Serbestisi (Party Autonomy): Incoterms kuralları emredici hukuk kuralı olmadığından, taraflar sözleşmede açıkça belirterek CIP teslim şeklinde de sigorta kapsamını Kloz (C) veya (B) seviyesine düşürebilirler. Ancak bunun için sözleşmede sarih bir hüküm bulunmalıdır; aksi takdirde satıcının Kloz (A) yaptırmadığı her senaryo bir sözleşme ihlali (breach of contract) teşkil edecektir.
• Maliyet Yönetimi: Kloz (A) poliçe primleri, Kloz (C)'ye kıyasla doğal olarak daha yüksektir. Satıcılar, CIP 2020 şartıyla verdikleri fiyat tekliflerinde bu ek sigorta maliyetini ürünün birim fiyatına yansıtmak durumundadır.

5. Sonuç

Incoterms 2020 ile CIP kuralında sigorta yükümlülüğünün Kloz (A) seviyesine genişletilmesi, modern tedarik zincirlerinin risk gerçeklerine uygun, proaktif ve alıcıyı koruyan bir revizyondur. Bu değişiklik, uluslararası satış sözleşmelerinde "standart maddelerin" körlemesine kullanılmasının yaratacağı tehlikeleri bir kez daha ortaya koymuştur. Günümüz uluslararası ticaret aktörleri, CIP kuralını seçerken ek sigorta prim maliyetlerini hesaplamalı ve eğer taşınan malın niteliği asgari bir teminatı haklı kılıyorsa, sözleşme mimarisinde bu genişlemeyi iradi olarak daraltma yoluna gitmelidir.