İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesi: Güncel Rejim, Banka Takibi ve Hesap Kapatma Rehberi

Türk kambiyo rejiminde ihracat bedelinin yurda getirilmesi temel bir yükümlülüktür. 2018'de getirilen sıkı kurallar 2019 sonunda yumuşatılmış olsa da yükümlülük ve banka takibi devam etmektedir. Bu rehber, ihracatçıların güncel mevzuat karşısındaki konumunu ve pratikte izlemesi gereken adımları açıklamaktadır.

1. Yasal Çerçeve

İhracat bedellerinin yurda getirilmesi, aşağıdaki düzenlemelere dayanır:

• 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun: Kambiyo rejiminin temel kanunu; ihlallerde idari para cezası öngörür.
• 32 sayılı Karar (Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar): İhracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin temel ilkeleri düzenler.
• 2018-32/48 sayılı Tebliğ (İhracat Bedelleri Hakkında): Uygulama esaslarını, bankaların takip yükümlülüğünü ve hesap kapatma usulünü belirler.
• İhracat Genelgesi (Ticaret Bakanlığı): İhracat hesaplarının kapatılması ve terkin işlemlerine ilişkin idari çerçeveyi tamamlar.

2. 2018 Rejimi ve 2019 Yumuşaması

4 Eylül 2018 tarihli değişiklikle ihracat bedellerinin 180 gün içinde yurda getirilmesi ve bedelin en az %80'inin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na (TCMB) satılması zorunluluğu getirilmişti. 31 Aralık 2019 tarihli 2018-32/55 sayılı Tebliğ ile bu iki zorunluluk kaldırılmıştır.

• Kaldırılan: 180 günlük azami getirme süresi ve %80 TCMB satış (ibraz) şartı.
• Devam eden: İhracat bedelinin yurda getirilmesi yükümlülüğünün kendisi, bedelin ihracatçının Türkiye'deki banka hesabına gelmesi ilkesi ve bankaların açık hesap takibi.

3. Banka Takibi ve Açık Hesap Yönetimi

Fiili ihraç sonrası gümrük beyannamesi, aracı banka tarafından takibe alınır. Bedel geldikçe hesap mahsup edilir; bakiye kalırsa dosya "açık hesap" olarak izlenir.

• Takip yükümlüsü: İhracatçının beyannamede belirttiği aracı banka.
• Terkin sınırı: Her bir gümrük beyannamesi itibarıyla 5.000 ABD doları veya eşitini aşmayan açık hesaplar, belirli koşullarda bankalarca terkin edilebilir (dosya kapatılır).
• Bildirim riski: Süresinde kapatılmayan ve terkin sınırını aşan hesaplar, bankalarca Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bildirilebilir.

4. Mahsup ve İndirim İmkânları

İhracat bedelinin tamamının gelmesi her zaman gerekmez; belgelendirilmek kaydıyla bazı giderler bedelden mahsup edilebilir:

• Navlun ve sigorta giderleri: Taşıma ve sigorta belgeleriyle tevsik edilir.
• Komisyonlar: Acente ve aracı komisyonları, sözleşme ve faturalarıyla belgelenir.
• Kesintili ödemeler: Alıcı ülkesindeki vergi veya banka kesintileri, ilgili belgelerle dikkate alınır.

5. İhlalin Sonuçları ve Riskler

• İdari para cezası: Yurda getirme yükümlülüğünün ihlali, 1567 sayılı Kanun uyarınca idari para cezasına yol açabilir.
• Vergi incelemesi riski: Kapatılmayan ihracat hesapları, vergi ve kambiyo incelemelerinde açıklama gerektiren bulgu olarak karşınıza çıkabilir.
• KDV iadesi etkisi: İhracat istisnasından doğan KDV iadesi süreçlerinde bedelin yurda getirildiğinin belgelenmesi istenebilir.
• Vadeli satışlar: Vadeli ve akreditifli işlemlerde vade sonu takibi ayrıca planlanmalıdır.

Sonuç

2019 yumuşamasına rağmen ihracat bedelinin yurda getirilmesi ve hesabın usulüne uygun kapatılması ihracatçının sorumluluğundadır. Açık hesap takibi, mahsup belgelerinin düzenli tutulması ve terkin koşullarının izlenmesi, ileride doğabilecek idari ve vergisel riskleri önler.