CISG (Milletlerarası Mal Satımı Sözleşmeleri Hakkında BM Antlaşması) Bağlamında Incoterms ve Sözleşme Çatışmalarının Çözümü
CISG m. 6 irade özerkliği, m. 9 ticari teamül ve m. 31/66-70 yedek hükümleri ekseninde sözleşme–Incoterms çatışmalarının hiyerarşik çözüm metodolojisi.
Öz
CISG, uluslararası mal satım sözleşmelerine uygulanacak maddi hukuk kurallarını yeknesaklaştıran en önemli uluslararası konvansiyondur. Sözleşme hükümleri ile Incoterms kuralları çatıştığında, CISG uyuşmazlığın çözümünde doğrudan hakem veya mahkeme tarafından dikkate alınacak yasal zemini ve hiyerarşiyi belirler.
1. CISG Madde 6: Taraf İradesinin (Sözleşmenin) Üstünlüğü
CISG'ın en temel ilkelerinden biri irade özerkliğidir (m. 6). Taraflar, antlaşmanın uygulanmasını tamamen veya kısmen bertaraf edebilir ya da hükümlerini değiştirebilirler.
Hukuki Sonuç: Taraflar sözleşmeye Incoterms kurallarıyla çelişen bir hüküm koyduklarında, CISG m. 6 uyarınca bu özel irade beyanı hem CISG'ın genel hükümlerinden hem de genel Incoterms kurallarından üstün tutulur.
2. CISG Madde 9: Ticari Teamüller ve Incoterms'in Rolü
CISG m. 9, tarafların kabul ettikleri teamüllerin ve uluslararası ticarette yaygın olarak bilinen uygulamaların sözleşmenin bir parçası sayılacağını hükme bağlar.
- Madde 9(1): Taraflar, aralarında var olan her türlü teamül ve uygulamayla bağlıdır. Sözleşmede doğrudan bir Incoterms terimine (örneğin FOB, CIF) atıf yapılması, bu kuralı tarafların zımni sözleşme maddesi hâline getirir.
- Madde 9(2): Açık bir atıf olmasa dahi, uluslararası ticarette yaygın olarak bilinen ve uygulanan Incoterms kuralları, CISG tarafından "uluslararası ticari teamül" olarak kabul edilir ve tarafların bunu bildiği varsayılır.
3. Çatışma Hâlinde CISG'ın Çözüm Metodolojisi
CISG uygulanan bir uyuşmazlıkta, hâkim veya hakem sözleşme–Incoterms çatışmasını çözmek için şu hiyerarşik adımları izler:
Adım 1: Sözleşmenin Özel Şartları (CISG m. 6)
Tarafların sözleşmede açıkça kararlaştırdıkları özel maddeler, gerçek iradeyi yansıttığı için ilk sıradadır. Incoterms'in genel şablonuna aykırı olsa bile tarafların bizzat yazdığı metin esas alınır.
Adım 2: Atıf Yapılan Incoterms Kuralları (CISG m. 9/1)
Sözleşmenin özel hükümlerinin sessiz kaldığı veya net olmadığı durumlarda, tarafların seçtiği Incoterms terimi (örneğin EXW, DDP) devreye girer. Hasarın ve masrafın geçişi ile teslim yükümlülükleri bu kurallara göre çözülür.
Adım 3: CISG'ın Tamamlayıcı Hükümleri (CISG m. 31 ve m. 66-70)
Eğer ne sözleşmede özel bir hüküm varsa ne de taraflar bir Incoterms terimi seçmişse (veya seçilen terim geçersizse), uyuşmazlık CISG'ın kendi teslim ve hasarın geçmesi hükümlerine göre çözülür:
- CISG m. 31: Malların taşınmasını gerektiren satımlarda teslim, malların ilk taşıyıcıya verilmesiyle gerçekleşir (FCA terimine benzer).
- CISG m. 67: Hasar, malların ilk taşıyıcıya verilmesiyle alıcıya geçer.
4. Sonuç ve Özet
CISG, sözleşme hükümleri ile Incoterms arasındaki çatışmalarda doğrudan tarafların kendi yazdıkları sözleşme metnine öncelik tanır. Incoterms'i ise sözleşmeyi tamamlayan, tarafların zımnen veya açıkça kabul ettiği üst düzey bir "ticari teamül" (m. 9) olarak konumlandırır. CISG'ın kendi yedek hukuk kuralları ise ancak her iki metinde de boşluk olduğunda uygulama alanı bulur.