Ticari Alacak ve Tazminat Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk: Uygulama Rehberi

Konunun dava şartı arabuluculuk kapsamına girip girmediğinin tespiti

Ticari alacak ve tazminat talepleri, TTK m. 5/A uyarınca dava şartı arabuluculuğun en yoğun uygulandığı alandır. Kritik tespit, uyuşmazlığın "ticari dava" niteliğidir: uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi veya TTK'da sayılan mutlak ticari davalardan olması gerekir. Konusu yalnızca para olan çekişmesiz yargı işleri ile ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti talepleri kapsam dışındadır; geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.

Talep kapsamının doğru belirlenmesi

• Belirsiz alacak tercihi: Alacağın tamamının belirlenmesi mümkün değilse belirsiz alacak davası ile arabuluculuğa başvurulabilir; ancak arabuluculukta tarafların uzlaşması için mümkün olduğunca net rakamlarla gidilmesi önerilir.
• Fer'ilerin kapsama alınması: Asıl alacak yanında faiz, avans faizi, ticarî avans faizi farkı ve masraflar talep edilmelidir. Sonradan arttırılan talepler bakımından ıslah sınırlaması arabuluculukta yoktur; taraflar anlaşırsa genişletilebilir.
• Birden çok borçlu veya alacaklı: Müteselsil borçluların tamamına veya bir kısmına karşı başvuru mümkündür; kısmî başvuru, diğer borçlular yönünden zamanaşımını durdurmaz.

Faiz ve temerrüt stratejisi

Ticari alacaklarda uyuşmazlığın ekonomik ağırlığı çoğu kez asıl alacaktan çok faizde yoğunlaşır. Temerrüt için kural olarak ihtar şarttır; vade belirli ise m. 101 uyarınca ihtara gerek kalmadan temerrüt gerçekleşir. Arabuluculuk müzakeresinde "anapara + reeskont/avans faizi" toplamının bugünkü değeri ile dava yolundaki beklenen değer karşılaştırılmalı; tahsil riski ve yargılama süresi iskonto edilerek rezervasyon noktası belirlenmelidir.

Zamanaşımının durdurulması

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez, hak düşürücü süre durur. Bu nedenle zamanaşımı riski taşıyan alacaklarda arabuluculuk başvurusu aynı zamanda bir "süre sigortası" işlevi görür. Ancak süreç sona erdikten sonra davanın makul sürede açılması gerekir; aksi hâlde zamanaşımı kaldığı yerden işler.

Kısmî anlaşma ve belgenin icra kabiliyeti

Taraflar uyuşmazlığın bir kısmında (örneğin asıl alacakta) anlaşıp faizde anlaşamayabilir. Kısmî anlaşma tutanağa bağlanır; kalan kısım için dava açılabilir. Anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan ilamlı icraya konu edilebilir; aksi hâlde arabuluculuk merkezinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

Pratik checklist

• Ticari defter, fatura, cari hesap ekstresi ve mutabakat belgelerinin toplanması
• Faiz başlangıç tarihi ve oranının (sözleşmesel / ticarî avans / reeskont) hesaplanması
• Zamanaşımı durumunun kontrolü; risk varsa derhâl arabuluculuk başvurusu
• Karşı tarafın ödeme gücü ve malvarlığı araştırması (tahsil olasılığı)
• Taksitli ödeme seçenekleri ve teminatlandırma (kefil, ipotek, aval) alternatiflerinin hazırlanması

Ticari alacak ve tazminat süreçlerinizde dava şartı arabuluculuk stratejisi, faiz hesaplaması ve müzakere hazırlığı için arabuluculuk randevusu talep edebilirsiniz.